Zie pagina Brochures en publicaties, aanvraag voor de mogelijkheid tot opslaan van brochures of bestellen.
Dit is een tekstversie van de brochure Ruimte voor water in het rivierengebied.
Het rivierengebied bestaat bij de gratie van de grote rivieren met daarlangs de zich eindeloos voort slingerende dijken. Daartussen vruchtbare klei, groene weilanden en water, veel water. Al dat water maakt het rivierengebied uniek.
Waterschap Rivierenland is verantwoordelijk voor het waterbeheer in het rivierengebied. Samen met u moeten we ervoor zorgen dat ons gebied mooi en leefbaar blijft. Maar dan moet er wel iets gebeuren, anders krijgen we in de toekomst gegarandeerd meer last van het water: meer sloten die overlopen, vaker drassige of natte weilanden of zelfs water op straat en bij u in de kelder.
Het waterschap is hiermee bezig. Zodat u hier ook in de toekomst kunt wonen, werken en ontspannen aan of op het water. In 2015 willen we de waterhuishouding helemaal op orde hebben. Dat kunnen we niet alleen, daar hebben wij u bij nodig.
Deze folder gaat over wateroverlast in de polder. Natuurlijk kennen we ook de wateroverlast buiten de dijken veroorzaakt door hoogwater van de grote rivieren. Met name Rijkswaterstaat is bezig om de rivieren meer ruimte te geven. Kijk voor meer informatie hierover op www.ruimtevoorderivier.nl
U weet het inmiddels vast wel: het klimaat verandert. De natuur is grillig. De mens eigenwijs. Deze combinatie zorgt voor het broeikaseffect waardoor de aarde opwarmt. Sneeuw en ijs smelten hierdoor sneller en al dat water gaat via de grote rivieren naar de zee. De zeespiegel stijgt. Water naar de zee afvoeren gaat daardoor steeds moeilijker. Bovendien is de verwachting dat in de toekomst meer regen zal vallen, vooral in de winter. Daarbij worden de buien in de zomer heviger. De gevolgen mogen we niet onderschatten; die zijn nu al merkbaar. Denk aan het wispelturige verloop van de zomer van 2005. De zonneschijn en droogte werden afgewisseld door tropische hoosbuien.
Door de klimaatsveranderingen krijgen we steeds meer te maken met extreem natte en extreem droge periodes. Het watersysteem is daar niet op ingericht, vandaar dat het waterschap in het rivierengebied zoekt naar ruimte voor water. De zoektocht vloeit voort uit de problemen die in 1998 ontstonden door de aanhoudende regen. Het watersysteem kon al het regenwater destijds op een gegeven moment niet langer aan. Terreinen kwamen onder water te staan, met name agrarische gebieden. Dat willen we in de toekomst voorkomen.
Om de toename van de hoeveelheid neerslag te kunnen verwerken moeten we iets doen. Hiervoor is het volgende principe bedacht: eerst vasthouden, dan bergen en dan pas afvoeren van water. Al het water dat méér gaat vallen, kunnen en willen we niet zomaar wegpompen naar de grote rivieren. Dat water kunnen we namelijk goed gebruiken in ons eigen gebied, zeker in droge tijden. Bovendien willen we onze problemen niet afwentelen op andere gebieden. Dat betekent dat we de extra neerslag die binnen het rivierengebied valt, moeten ‘vasthouden’ in plassen, sloten en weteringen. Als dit niet meer mogelijk is, dan wordt het teveel elders ‘geborgen’. Deze nieuwe duurzame manier van waterbeheer vraagt om meer ruimte voor water.
Waar moet die ruimte voor water dan vandaan komen? Bijvoorbeeld van de grond langs bestaande sloten. Door sloten breder te maken en de oevers natuurvriendelijk in te richten, creëer je extra ruimte. Of bijvoorbeeld door nieuwe sloten of vijvers te graven. Een laatste mogelijkheid is het aanwijzen van gebieden die bij hevige regenval onder water kunnen komen te staan: de zogeheten waterbergingsgebieden.
Waar en hoeveel ruimte we nodig hebben, wordt bepaald op basis van landelijke normen voor wateroverlast uit het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW). Na de hevige regenval in 1998 is de vraag ontstaan hoe we de wateroverlast de baas kunnen blijven. Door alle overheden is daarvoor in 2003 het Nationaal Bestuursakkoord Water opgesteld. In dit akkoord staan normen voor wateroverlast. Die normen geven aan hoe vaak een perceel met een bepaald landgebruik wateroverlast mag ondervinden. Oftewel, welke wateroverlast is nog acceptabel? Bijvoorbeeld, grasland mag eens per tien jaar onderlopen door hevige regenval. Maar bebouwd gebied maar eens per honderd jaar.
| Landgebruik | Normen |
|---|---|
| Grasland | 1/10 |
| Akkerbouw | 1/25 |
| Hoogwaardige land- en tuinbouw | 1/50 |
| Glastuinbouw | 1/50 |
| Bebouwd gebied | 1/100 |
Deze normen geven tegelijkertijd de verantwoordelijkheid van het waterschap aan: wat mogen de gebruikers van ons verwachten en wanneer. Door ons watersysteem in 2005 te toetsen aan deze normen kunnen we in 2006 aangeven waar en hoeveel ruimte we nodig denken te hebben om water te bergen. Deze ruimteclaims zullen bepalend zijn bij het opstellen van streek- en bestemmingsplannen van provincies en gemeenten. Ons hele gebied moet in 2015 uiteindelijk voldoen aan de normen.
Waterschap Rivierenland heeft samen met de provincie Gelderland een eerste schatting gedaan voor de benodigde ruimte voor waterberging. Uit deze schatting zijn de zoekgebieden voor waterberging voortgekomen. Dit zijn lage gebieden die van nature bij extreme situaties al onder water komen te staan. Inmiddels zijn deze zoekgebieden voor waterberging ook opgenomen in het Ontwerp-Streekplan van de provincie Gelderland. Dit heeft tot gevolg dat binnen de zoekgebieden niet meer zomaar mag worden gebouwd. Of dat mag wordt per geval beoordeeld. Het zou immers onverstandig zijn om binnen die gebieden bijvoorbeeld een nieuwe woonwijk te plannen. Voor de agrarische functies binnen de zoekgebieden gelden geen beperkingen, behalve voor de glastuinbouw. De zoekgebieden zijn heel globaal. Het is de taak van het waterschap om vóór 2006 deze zoekgebieden terug te brengen naar de werkelijk benodigde ruimte en te vertalen in concrete maatregelen.
Het is de taak van Waterschap Rivierenland om de extra ruimte die we voor water nodig hebben, concreet te maken. Dat doen we door samen met de gebruikers verschillende projecten en locaties te bedenken waar berging mogelijk is. We nodigen daarom gemeenten en belangenorganisaties uit om in workshops mee te denken. Er zullen ongetwijfeld moeilijke keuzes gemaakt moeten worden, alleen al om de pijn over het gebied te kunnen verdelen. Dat is lastig en daarom moeten we dat samen doen.
Uit het proefproject tussen Tiel, Geldermalsen en Neerijnen is gebleken dat het met de benodigde hoeveelheid extra ruimte meevalt. Met de maatregelen voor extra waterberging die samen met belanghebbenden tijdens workshops zijn bedacht -zoals natuurvriendelijke oevers en het aanleggen van vijvers -bleken er in dit geval helemaal geen waterbergingsgebieden meer nodig te zijn. De verwachting is dat we de wateropgave (= waar moet hoeveel water geborgen kunnen worden) in het hele gebied van Waterschap Rivierenland grotendeels met dit soort maatregelen kunnen oplossen.
Het gebied Alm en Biesbosch is al eerder getoetst aan de normen voor wateroverlast. In de zomer van 2005 waren het Land van Maas en Waal, Groesbeek en de Ooijpolder aan de beurt. De gebieden Alblasserwaard en Vijfheerenlanden, de Betuwe, de Bommelerwaard en de Beneden-Linge zijn in het najaar van 2005 getoetst..
In de zoektocht naar maatregelen voor waterberging proberen we zoveel mogelijk maatregelen te bedenken die ook goed zijn voor de kwaliteit van het water. Zo is bijvoorbeeld de aanleg van natuurvriendelijke oevers een maatregel waarmee we extra ruimte creëren voor waterberging, maar ook een maatregel met een positief effect op de waterkwaliteit. Door de brede, speciaal ingerichte oevers kunnen meer soorten planten en dieren zich beter ontwikkelen en dat is goed voor de waterkwaliteit.
Naast waterkwantiteit heeft Waterschap Rivierenland ambitieuze doelen op het gebied van waterkwaliteit. Vanaf 2001 geldt de Kaderrichtlijn Water (KRW). Het doel van de Kaderrichtlijn Water is het bereiken en in stand houden van een 'goede toestand' van onze watersystemen in 2015. Gezond water is niet alleen goed voor plant en dier, maar is ook belangrijk de mensen die er gebruik van maken.
Ook voor waterkwaliteit geldt dat andere partijen en overheden naast het waterschap een bijdrage moeten leveren om de waterkwaliteit in 2015 op orde te krijgen. De komende jaren zal het waterschap -in overleg met deze partijen -zoeken naar effectieve en haalbare maatregelen. Voor meer informatie: zie www.kaderrichtlijnwater.nl of de website van het waterschap.
Hoe zorgen we ervoor dat de plannen uit de verschillende workshops nu ook daadwerkelijk worden uitgevoerd? Als alle maatregelen en locaties in beeld zijn gebracht, gaat Waterschap Rivierenland gronden aankopen. Hierbij proberen we flexibel te blijven door steeds in te springen op kansen die voorbij komen. Zo kan het gebeuren dat enkele maatregelen niet meer nodig zijn, omdat een agrariër op eigen initiatief een waterbergingsoever heeft aangelegd. Hiervoor is overigens subsidie beschikbaar. Sinds 2004 is er een stimuleringsregeling voor de aanleg van natuurvriendelijke oevers, ook wel waterbergingsoevers genoemd.
Waterschap Rivierenland wil de aanleg van waterbergingsoevers in zijn beheergebied stimuleren. De voornaamste reden hiervoor is, dat er meer ruimte voor water nodig is om in de toekomst wateroverlast te voorkomen. Heeft u grond ‘over’ die voor waterberging in aanmerking komt? Of heeft u plannen om de oevers van uw watergang natuurlijker en mooier te maken? Dan komt u wellicht in aanmerking voor subsidie.
Watergangen met brede, natuurvriendelijke oevers bieden meer ruimte voor water dan watergangen met traditionele steile oevers. In natte periodes stijgt het water daardoor minder snel waardoor minder snel wateroverlast ontstaat. Bovendien bieden de sloten met brede oevers in droge periodes een waterbuffer.
Initiatiefnemers kunnen op basis van de stimuleringsregeling een eenmalige bijdrage van het waterschap ontvangen voor de aanleg van de waterbergingsoevers. Vraagt u naar de voorwaarden bij het waterschap.
Zoals afgesproken in het Nationaal Bestuursakkoord Water zal Waterschap Rivierenland in mei 2006 de benodigde ruimte voor waterberging doorgeven aan de provincies. Voor januari 2008 zullen de gemeenten die benodigde ruimte voor water geïntegreerd moeten hebben in hun bestemmingsplannen. We hebben dus tot 2008 de tijd om de waterprojecten gezamenlijk, met ieders goede wil en door ‘kansen te pakken’, uit te voeren. Na 2008 zal de zoektocht naar ruimte voor water een meer dwingend karakter krijgen. Vanzelfsprekend hoopt het waterschap dat het zover niet hoeft te komen.
Waterschap Rivierenland zal de komende jaren dus zeer actief zijn om het watersysteem op orde te brengen en ook zo te houden. Het zou natuurlijk zonde zijn als er via de achterdeur weer nieuwe problemen bijkomen door bijvoorbeeld de bouw van nieuwe wijken of bedrijventerreinen. Door extra verhard oppervlak van daken, wegen en parkeerterreinen wordt het water bij hevige regenval versneld afgevoerd naar het oppervlaktewater. Initiatiefnemers van zo’n project moeten daarmee rekening houden en de vierkante meters verhard oppervlak compenseren in extra kubieke meters ruimte voor water. In nieuwe woonwijken en industrieterreinen ziet u daarom ook veel sloten, vijvers en plassen. Waterschap Rivierenland hecht veel waarde aan het voorkómen van problemen en steekt daar veel energie in. Voor elk ruimtelijk plan is een zogeheten ‘watertoets’ verplicht. We gaan dan samen met de gemeente aan tafel zitten en geven gezamenlijk het water letterlijk een plaats in het plan.
Heeft u vragen of opmerkingen over zoekgebieden, waterbergingsgebieden of de workshops dan kunt u contact opnemen met Niels Nijmeijer, telefoon: (0344) - 649 209, e-mail: n.nijmeijer@wsrl.nl Voor overige vragen, kunt u ons algemene nummer bellen (0344) 649 090 of mailen: info@wsrl.nl.
© Waterschap Rivierenland - Proclaimer
