Waterveiligheid, waterkwaliteit en natuurwaarden

Waterschap Rivierenland werkt de komende jaren in en rondom de Hoge Boezem van de Overwaard in Kinderdijk (Alblasserwaard) aan het verbeteren van de waterveiligheid, de waterkwaliteit en de natuurwaarden. Waterschap Rivierenland verdiept het Achterwaterschap en legt een rietmoeras aan in de Hoge Boezem van de Overwaard.

Waterveiligheid

Situatie

Polderwater uit het oosten van de Alblasserwaard wordt via het Achterwaterschap en het boezemgemaal bij Kinderdijk afgevoerd naar de rivier de Lek (en uiteindelijk naar zee). Uit onderzoek blijkt dat het water van het Achterwaterschap niet goed doorstroomt naar het ir. G.N. Kok-gemaal bij Kinderdijk. De slechte doorstroming komt door de ondiepte en lengte (16 km) van het Achterwaterschap.

Het Achterwaterschap

Gevolgen

Als gevolg van de slechte doorstroming kan bij extreme omstandigheden (zoals hevige regenval en een stevige westenwind) het waterpeil in het oosten van de Alblasserwaard met zo’n 20 cm stijgen. De kades in het oosten van de Alblasserwaard zijn niet berekend op deze hoge waterstanden: ze worden mogelijk minder stabiel of zijn niet hoog genoeg. In het ergste geval zou dat kunnen leiden tot een kadedoorbraak en daardoor tot wateroverlast en economische schade in het oosten van de Alblasserwaard. De waterveiligheid is in het geding.

Context

Het verdiepen van het Achterwaterschap is onderdeel van een breder pakket maatregelen uit het Integraal Verbeterprogramma Alblasserwaard en Vijfherenlanden. Dat is een lange termijnprogramma om uiterlijk in 2030 de waterveiligheid en afvoer van water in dit gebied te verbeteren.

Lees meer

Lees meer over de werkzaamheden voor het verdiepen van het Achterwaterschap.

Natuurwaarden

Situatie

De Hoge Boezem van de Overwaard Kinderdijk is aangemerkt als Natura2000-gebied. Natura2000 is een Europees netwerk van natuurgebieden waarin flora en fauna duurzaam worden beschermd. De Provincie Zuid-Holland heeft een belangrijke regiefunctie in het natuurbeheer van het Natura2000-gebied. Waterschap Rivierenland heeft als eigenaar van het gebied de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het natuurbeheer.   

Rietlanden in de Hoge Boezem van de Overwaard

Oorzaken en gevolgen

De Hoge Boezem van de Overwaard is een overwinterings-- en rustgebied voor bijzondere vogelsoorten. Ook komen in het gebied zeldzame plantensoorten en rietmoerassen voor. Deze rietlanden zijn van grote waarde voor de flora en fauna. In de Hoge Boezem van de Overwaard verdwijnt rietland. Dit komt door:

  • Peilfluctuaties
  • Invloed van wind op rietlanden op de grote open plas
  • Toename van de ganzenpopulatie

Peilfluctuaties en harde wind
In de Hoge Boezem van de Overwaard kwamen grote peilfluctuaties voor. Dat zijn schommelingen in de hoogte van de waterstand. Rietmoerassen hebben veel last van peilfluctuaties; het water beweegt tegen de rietlanden en bij harde wind ontstaan zelfs golven die de rietmoerassen kapot kunnen maken. In de loop van de jaren is daardoor steeds meer rietland verdwenen in de Hoge Boezem van de Overwaard. Dat heeft negatieve gevolgen voor bijzondere vogelsoorten die bescherming zoeken in de rietlanden.

Natuur rondom Kinderdijk

Wat we doen: natuurdoelen Natura2000

Waterschap Rivierenland neemt verschillende maatregelen:

  • Beschermen bestaande rietlanden
  • Herstellen rietlanden door aanleg nieuw rietmoeras

Beschermen bestaande rietlanden

Rietlanden in de Hoge Boezem van de Overwaard beschermen we beter dankzij de volgende maatregelen:

  • Aanleg van een luwtestructuur (als onderdeel van het nieuw aan te leggen rietmoeras)
  • Verminderen van peilfluctuaties (schommelingen in de hoogte van de waterstand)
  • Beperken van de ganzenpopulatie

Luwtestructuur
De luwtestructuur is een soort dam middenin de Hoge Boezem van de Overwaard. De luwtestructuur zorgt ervoor dat harde wind en golven in het water de bestaande rietlanden minder beschadigen. De luwtestructuur vormt de westkant van het nieuw aan te leggen rietmoeras.

Verminderen peilfluctuaties
Peilfluctuaties komen voor als het waterschap de Hoge Boezem van de Overwaard als overstroomgebied of bergboezem* gebruikt. Dankzij aanpassingen aan de Maalkom en het Afsluitmiddel in 2015 gebeurt dit nu minder vaak:

  • In de Maalkom kan nu meer water worden opgeslagen. Hiervoor zijn de kades van deze tussentijdse opslagplaats verhoogd en versterkt.
  • Het Afsluitmiddel hebben we geautomatiseerd. Daarmee optimaliseren we de directe afvoer van water naar de Lek. Hierdoor stroomt minder water door naar de Hoge Boezem van de Overwaard (= minder peilfluctuaties).

De Maalkom

* De Hoge Boezem als overstroomgebied
Normaal gesproken wordt het polderwater uit de Alblasserwaard via het Achterwaterschap op de Maalkom (een hoger gelegen opslagplaats bij het ir. G.N. Kokgemaal)gepompt. Vanuit de Maalkom stroomt het water onder vrij verval naar de rivier de Lek. Echter: als sprake is van hoogwater in de Lek sluit het waterschap de Elshoutsluis en stroomt het water door het Afsluitmiddel naar de Hoge Boezem van de Overwaard. Deze fungeert dan als tijdelijke buffer.

Beperken ganzenpopulatie
Het waterschap treft in nauw overleg met de omgeving en binnen de geldende mogelijkheden maatregelen om beschadiging van rietlanden door de massale aanwezigheid van ganzen te voorkomen. Meer hierover leest u in het document 'Toename ganzenpopulatie in de Hoge Boezem van de Overwaard bij Kinderdijk'.

Herstellen rietlanden

Aanleg nieuw rietmoeras
Waterschap Rivierenland herstelt de rietlanden door het aanleggen van een rietmoeras in de Hoge Boezem van de Overwaard. We leggen het rietmoeras aan met de opgegraven grond uit het Achterwaterschap. Zo ontstaat een win-winsituatie voor zowel waterveiligheid als natuur!

Lees meer

Lees meer over de werkzaamheden voor het de aanleg van het rietmoeras.

Waterkwaliteit

Als eigenaar van het gebied is het de taak van Waterschap Rivierenland te zorgen voor een goede waterkwaliteit in de Hoge Boezem van de Overwaard. Het waterschap is hierbij gehouden aan onder andere programma’s en richtlijnen waarvan de Provincie in haar verzorgingsgebied de trekker is. Voorbeelden hiervan zijn de Europese Kaderrichtlijn Water en de Natura2000.

Europese Kaderrichtlijn Water
Volgens de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) moeten alle landen uit de Europese Unie uiterlijk in 2027 zorgen voor oppervlaktewater dat chemisch en ecologisch op orde is en via toetsing aan normen moet voldoen. Deze wet geldt voor al het oppervlaktewater en dus ook voor de Hoge Boezem van de Overwaard.

Natura2000
Vanuit Natura2000 is het onze opdracht te zorgen dat de waterkwaliteit zodanig is dat de populatie van bepaalde soorten flora en/of fauna in stand wordt gehouden of juist wordt verbeterd. Voor de Hoge Boezem van de Overwaard gelden er instandhoudingsdoelstellingen (aantallen moeten gelijk blijven) voor de Purperreiger, Porseleinhoen, Snor, Smient, Krakeend en de Slobeend. Voor de Zwarte Stern is er een verbeterdoelstelling (grotere aantallen). Voor de Snor en ook de Noordse woelmuis is er een kernopgave (belangrijke bijdrage aan Natura2000) om het oppervlak overjarig riet te verbeteren.

Situatie

Uit de KRW-toetsingen van 2014 blijkt dat de waterkwaliteit van de Hoge Boezem van de Overwaard ‘matig’ is. Deze score wordt onder andere veroorzaakt door de aanwezigheid van veel nutriënten (voedingsstoffen zoals stikstof en fosfor) en een grote mate van troebelheid. Factoren die hieraan bijdragen zijn:

  • De Hoge Boezem van de Overwaard ligt deels in een veengebied. Mede door afbraak van dat veen is er risico op hogere nutriëntengehaltes.
  • De Hoge Boezem van de Overwaard is nu een grote open plas. Bij harde wind is er veel opwervelend bodemmateriaal. Dit maakt het water troebel. In troebel water is er minder licht voor waterplanten, waardoor plantengroei wordt beperkt
  • Het afbreken van opgewerveld bodemmateriaal in het water zelf zorgt ook voor het vrijkomen van extra nutriënten. Die afbraak zorgt tevens voor slechtere zuurstofcondities.
  • In de Hoge Boezem van de Overwaard komen verhoudingsgewijs veel brasems en karpers voor. Dit zijn vissen die bij het zoeken naar voedsel de bodem opwoelen. Hierdoor vindt ook extra opwerveling van bodemmateriaal plaats.
  • Door windwerking in de grote plas is er afslag (afspoelen van grond door water) van bestaand(e) riet(oevers) en is het voor nieuw riet moeilijk zich te ontwikkelen.

Gevolgen

Een matige waterkwaliteit zal het halen van de doelen voor Natura2000 en de Europese Kaderrichtlijn Water in de weg staan. Hierdoor kunnen doelsoorten (flora en fauna zoals genoemd in de Europese Kaderrichtlijn Water en Natura2000) onder druk komen te staan.

Wat gaan we doen?

We treffen verschillende maatregelen die op korte en lange termijn een positief effect hebben op de waterkwaliteit en de doelsoorten:

  • Waterschap Rivierenland verbetert de waterkwaliteit in de Hoge Boezem van de Overwaard door het beschermen van bestaande rietlanden en het aanleggen van watergangen en natuurvriendelijke oevers in het nieuwe rietmoeras.
  • Daarnaast zetten we stappen om peilfluctuaties (schommelingen in de hoogte van de waterstand) te verminderen Een uitleg hierover leest u ook in bovenstaande tekst.

Lees meer

Om de waterkwaliteit te verbeteren legt het waterschap watergangen en natuurvriendelijke oevers aan in het nieuwe rietmoeras. Lees meer over de werkzaamheden die hiervoor nodig zijn.