In een groot deel van de Alblasserwaard zitten PFAS-stoffen (PFOS, PFOA en GenX) in het water van sloten en vaarten. Op veel locaties zijn de concentraties PFAS hoger dan de huidige normen die voor deze stoffen is gesteld. Mensen kunnen in aanraking komen met PFAS als zij op die locaties in het water zwemmen of vis eten die daar gevangen is.

Risico’s zwemmen in hiervoor aangewezen zwemwateren zijn verwaarloosbaar

Op verzoek van Waterschap Rivierenland heeft het RIVM enige tijd geleden voorlopige risicogrenswaarden voor zwemmen en het eten van vis opgesteld. Op basis van deze voorlopige risicogrenswaarden kan worden afgeleid dat er geen gezondheidsrisico’s zijn bij zwemmen in aangewezen zwemwateren in de Alblasserwaard (Lammetjeswiel, Put van Ottoland, Surfplas Slingeland, natuurbad De Donk). In deze zwemwateren blijven de gemeten hoeveelheden onder de voorlopige risicogrenswaarden.

Eten van zelf gevangen vis wordt afgeraden

Op veel locaties worden risicogrenswaarden voor het eten van vis overschreden. De mate van overschrijding varieert sterk. De huidige risicogrenswaarde is gebaseerd op levenslange, dagelijkse inname van PFAS-stoffen. Het gezondheidsrisico is dus beperkt als iemand incidenteel vis eet die op een van die locaties is gevangen.

Uit voorzorg raadt de GGD Zuid-Holland Zuid voor de hele Alblasserwaard het eten van daar gevangen vis af. Dit advies is in lijn met het advies van het Voedingscentrum, dat het voor alle Nederlandse (zoet)wateren afraadt om regelmatig zelf gevangen (vette) vis te eten. Dit vanwege andere vervuilende stoffen die in het water aanwezig kunnen zijn.

Om de gezondheidsrisico's nauwkeuriger in te kunnen schatten brengen gemeenten in kaart of nabij de locaties met verhoogde concentraties PFAS, daadwerkelijk mensen zwemmen of vis uit deze wateren eten. En zo ja hoe vaak en hoeveel.

Meetgegevens Waterschap Rivierenland GenX, PFOA en PFOS in beheergebied

Bagger kan worden ontvangen en hergebruikt

Op grond van het Tijdelijk Handelingskader PFAS van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) kan bagger in het rivierengebied ontvangen worden op het land. In dit handelingskader zijn voorlopige toepassingsnormen opgenomen voor toepassingen van grond en baggerspecie op landbodem (mits toegepast boven grondwaterniveau en buiten grondwaterbeschermingsgebieden). Bij het vaststellen van deze normen is – op basis van de nu beschikbare kennis - rekening gehouden met de bescherming van mens en milieu. Uit de metingen die het waterschap uitvoert, blijkt dat concentraties in het rivierengebied in de meeste gevallen niet boven deze normen uitkomen. Is dat wel het geval? Dan wordt de bagger door het waterschap afgevoerd en hoeft dan niet te worden ontvangen.

RIVM berekent nieuwe grenswaarden voor PFAS op basis van waarden ESFA

De Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) heeft najaar 2020 een nieuwe gezondheidskundige grenswaarde afgeleid voor 4 PFAS-stoffen, waaronder PFOA en PFOS. Nieuwe inzichten laten zien dat deze stoffen schadelijker zijn voor de gezondheid dan tot nu toe bekend was. Het RIVM gaat de nieuwe (lagere) gezondheidskundige grenswaarde van EFSA gebruiken voor haar risicobeoordeling en het afleiden van risicogrenzen voor de Nederlandse situatie. Ook de risicogrenzen voor PFAS in oppervlaktewater zullen opnieuw worden berekend. De resultaten zijn naar verwachting in de eerste helft van 2021 beschikbaar. Het ministerie besluit op basis daarvan of normen worden aangepast. Welke gevolgen de nieuwe grenswaarde in de praktijk precies heeft, is nu nog niet duidelijk. Meer informatie hierover is te vinden op de website van het RIVM.

 Overheden streven naar minder PFAS in het milieu

De Nederlandse overheid zet zich samen met andere landen binnen Europa in om alle soorten PFAS in niet-essentiële toepassingen te verbieden. Sommige soorten PFAS zijn al wereldwijd verboden, zoals PFOA en PFOS.

Het RIVM werkt in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat mee aan een Europees traject om het gebruik en de productie van PFAS aan banden te leggen, zodat ze minder in onze leefomgeving terecht kunnen komen. Omdat deze stoffen heel langzaam afbreken, zullen ze nog jarenlang in onze leefomgeving aanwezig zijn. Daarom is het belangrijk om te weten wat de mogelijke effecten van PFAS zijn en welke blootstelling aan PFAS mogelijk risico’s oplevert voor mens of milieu.

De Unie van Waterschappen lobbyt in Brussel voor het terugdringen van PFAS en het terugdringen van gevaarlijke stoffen uit het milieu. Onder andere met het Zero Pollution Actieplan (onderdeel van de Europese Green Deal). De Unie pleit nadrukkelijk voor aanpak aan de bron van gevaarlijke stoffen.

Ook Waterschap Rivierenland vindt natuurlijk dat PFAS-verbindingen niet in het milieu thuishoren. Daadwerkelijk opruimen van deze stoffen in het oppervlaktewater is niet realistisch. Dit zou een (water)bodemsanering voor de hele Alblasserwaard vragen. De prioriteit van betrokken overheden is dan ook het terugdringen van verdere verspreiding van deze stoffen, blijven monitoren en indien nodig het advies met betrekking tot het gebruik van oppervlaktewater (vissen, zwemmen, enzovoorts) aanpassen.

Alle informatie over PFAS en de nieuwe gezondheidskundige grenswaarde inclusief vragen en antwoorden zijn te vinden op de website van het RIVM.