Hoogwater op de rivieren betekent voor de bewoners van het rivierengebied een machtig uitzicht vanaf de dijken waarachter zij wonen en werken. Voor Waterschap Rivierenland betekent het dat onze dijken hun werk doen en dat we maatregelen treffen om overlast te vermijden. Hoogwater is indrukwekkend om te zien, maar levert geen gevaar op. We roepen op om drukte te vermijden op dijken en kades. Bij sneeuw en ijs kunnen dijken bovendien glad zijn en onveilig voor verkeer. Houd afstand, vanwege corona en zodat onze mensen hun werk kunnen doen. Ontzie de natuur in ondergelopen uiterwaarden, zodat dieren een goed heenkomen kunnen zoeken. Schaatsen op uiterwaarden raden we met klem af.

Hoe hoog komt het water?

Deze golf is een ‘verhoogde waterstand’, pas boven 15m bij Lobith is officieel sprake van ‘hoogwater’. Actuele waterhoogten zijn te zien bij Rijkswaterstaat. Stel dat de dijken ons niet zouden beschermen, hoe hoog zou het water dan in jouw woonkamer staan? Ervaar het zelf in onze app! www.tothier.nu

Sterke dijken

Waterschap Rivierenland beheert ruim 500 kilometer aan rivierdijken langs Maas, Waal, Nederrijn en Lek. De dijkversterkingen na het hoogwater en de evacuaties in 1995 maakten de dijken veiliger. Het waterschap heeft de situatie onder controle, waar nodig nemen we maatregelen om overlast of risico’s te vermijden. Deze maatregelen zijn voorbereid en geoefend op uitvoering binnen de coronamaatregelen.

Buitendijks: watervlaktes

Waar de Waal met het project Ruimte voor de Rivier in de afgelopen jaren nevengeulen kreeg, stromen volop mee: zoals de Spiegelwaal bij Nijmegen-Lent en het Munnikenland bij Slot Loevestein. Buitendijkse campings, sportvelden of parkeerplaatsen komen dan onder water te staan. Waterschap Rivierenland kan buitenpolders gecontroleerd vol laten stromen, zoals bij Huissen en Tiel (Willemswaard).

loevestein hoogwater
Hoogwater, sneeuw en ijs rondom Slot Loevestein.

Bij een waterstand van 13m bij Lobith staan vrijwel overal grote watervlaktes tegen de rivierdijken. Dan inspecteert het waterschap dagelijks de dijk: beheerders van het waterschap controleren de dijken op eventuele schades.

Binnendijks: natte velden door kwel

Aan de droge kant van de dijken leidt kwelwater tot volle sloten en natte velden. Ook in woonwijken kunnen vijvers en singels hoog staan, bijvoorbeeld in Nijmegen-Lent, Arnhem-Zuid, Tiel-Passewaaij of Gorinchem-Oost. Hoge waterdruk leidt tot wellen: plekken waar water uit de ondergrond omhoog komt. Met een hoger slootpeil geeft het waterschap tegendruk.

Coupures en dijkbewaking

Stijgt de Rijn boven 14m +NAP, dan kan het waterschap dijkbewaking instellen en coupures sluiten. Voor de dijkbewaking staat een dijkleger van zo’n 300 vrijwilligers en werknemers klaar. Zij oefenden in december nog om dijkbewaking ook uit te voeren met coronamaatregelen.

Coupures zijn openingen in dijken voor bijvoorbeeld verkeer, die bij hoogwater kunnen sluiten. Het sluiten wordt regelmatig geoefend. De eerste coupures die zouden sluiten, zijn aan de Waalkade in Nijmegen en de Waterpoort in Woudrichem.

Coupure Lage Markt Nijmegen, 2018.
Coupure Lage Markt Nijmegen, 2018.

De waterschappen staan bij hoogwater in nauw contact met Rijkswaterstaat, bijvoorbeeld over de verwachte waterstanden, de scheepvaart, het stuwbeheer op Nederrijn en Maas.

Als het weer zakt: drijfvuil

In 2020 duurde het zeven weken voordat alle uiterwaarden droogvielen. Pas eind maart waren de dijken droog genoeg om de vele tonnen aan drijfvuil op te ruimen. Vorig jaar werd op verschillende plekken erosie aan zomerkades en oevers gerepareerd.

Wat is de status specieke regio's

Ooij, Nijmegen, Maas en Waal

De Rijn komt ons land binnen langs de Ooijpolder, waar hoogwater als eerste tegen de dijken staat. Naast de uiterwaarden van de Millingerwaard en Stadswaard loopt hier één buitenpolder onder: de Buiten-Ooij. Kwel en neerslag wordt onder grote kracht op de Waal geloosd via het Hollands Duits Gemaal in Nijmegen.

Op de Waalkade in Nijmegen zijn coupures die bij hoge waterstanden als eerste sluiten: Lage Markt en Grotestraat. Bij extreme waterstanden kan ook de flexkering dicht. Op het Maas-Waalkanaal sloot Rijkswaterstaat bij Heumen de keersluis.

Langs het Land van Maas en Waal liggen alleen aan de Waal enkele buitenpolders: bij Beuningen, Winssen, Druten en Wamel. Het laagste gebied bij Alphen is van oudsher het natst. Kwel en neerslag worden naar de Maas gepompt, die lager ligt dan de Waal. Op de Maas opende Rijkswaterstaat de stuwen bij Grave en Lith.

Betuwe

Rondom de Betuwe liggen vele buitenpolders die nu volstromen: van Huissen aan het Pannerdensch Kanaal tot de Willemspolder bij Tiel. De eerste die vol stroomt, is altijd de Gendtse Buitenpolder aan de Waal.

Kwel en neerslag worden geloosd op de Nederrijn (Randwijk) en het Amsterdam-Rijnkanaal (Zoelen). Drijvend gemaal Pannerling bij Doornenburg is afgekoppeld en weggesleept.

Bij extreme waterstanden kunnen coupures sluiten, de grootste zijn in Tiel. Op de Nederrijn opende Rijkswaterstaat de stuwen bij Driel en Amerongen. Op het kanaal sloot Rijkswaterstaat de keerschuif bij Ravenswaaij.

Bommelerwaard

Rondom de Bommelerwaard liggen buitenpolders alleen langs de Waal en de Afgedamde Maas. Indrukwekkend zijn die van Hurwenen en het Munnikenland.

Kwel en neerslag worden geloosd op de Afgedamde Maas. Die kan bij extreme waterstanden bij de Kromme Nol worden afgesloten van de Maas. Coupures zijn o.a. te vinden in Zaltbommel en Hedel.

Altena

In Altena zijn de enige buitenpolders te vinden in de Noordwaard. Omdat de zee hier van grotere invloed is dan de Merwede, stroomt de Noordwaard alleen als hoge rivierstanden samenvallen met westerstorm - zoals in 2020.

Kwel en neerslag worden geloosd op de Merwede. Bekende coupures zijn te vinden in de vesting van Woudrichem. De Waterpoort behoort tot de eerste die sluiten.

Alblasserwaard en Vijfheerenlanden

In de Alblasserwaard is alleen langs de Noord één buitenpolder die kan volstromen. In Vijfheerenlanden zijn er enkele tussen Everdingen en Ameide. Omdat de zee hier van grotere invloed is dan de Merwede of de Lek, stromen ze alleen onder als hoge rivierstanden samenvallen met westerstorm. Rijkswaterstaat opende op de Lek de stuw van Hagestein.

Kwel en neerslag worden geloosd bij Kinderdijk en Hardinxveld. Bekende coupures zijn te vinden in de vestingen van Vianen, Nieuwpoort en Gorinchem.

Hoogwater, goed voor bestrijding droogte?

In de afgelopen zomers was er sprake van droogte. We spreken van droogte als tijdens een langere periode minder neerslag valt dan er verdampt. Dit kan leiden tot minder water in sloten en vaarten en een lagere grondwaterstand. In het rivierengebied is er over het algemeen minder snel sprake van droogte dan op andere plaatsen in Nederland. Vanuit de grote rivieren kunnen we nog lang water het gebied in pompen. Daarnaast is periodiek hoger water op de rivieren ook goed voor de grondwaterstand in het rivierengebied! Door een hogere rivierwaterstand wordt het water onder de dijken doorgeduwd. Dit is een natuurlijk proces dat kwel wordt genoemd. Het kwelwater komt terecht in het grondwatersysteem en daarmee ook in de watergangen. Elke zomer starten we daarom weer met gevulde systemen. Staat het water in de rivier een jaar (of winter) lager, dan profiteren wij minder van dit effect.

Hoogwater op de grote rivieren heeft nauwelijks effect op de hoge gebieden in Nederland, waar de droogte soms groot is. Die gebieden krijgen geen water uit de grote rivieren. Ze moeten het hebben van neerslag. Gemeenten en waterschappen nemen steeds meer maatregelen om neerslag hier vast te houden. Ook inwoners en bedrijven kunnen hierbij hun steentje aan bijdragen.

Hoogste peilen sinds 1995

Rijn bij Lobith (m +NAP)

1995      16,68

2001      15,38

2002      15,04

2003      15,68

2011      15,15

2018      14,64

2020      13,65

2021      14,53

 

1926      16,93     hoogst bekende peil